ابداع الفبای ارمنی ناشی از شرایط خاص ارمنستان در قرن ۴ و ۵ م. است و از یک سو در سال ۳۸۷ م. و در پی توافقنامه ای که بین ایران و روم به امضا رسیده بود ارمنستان به دو بخش شرقی و غربی تقسیم گردید و فرهنگ ارمنی مورد تهدید فرهنگ های ایران و روم قرار گرفت.
ارمنیها در تاریخ خود تأثیر بسیار زیادی از ایرانی‌ها گرفته اند. سالهای زیادی از تاریخ خود را به عنوان بخشی از شاهنشاهی ایران گذرانده‌اند و شاهان ایرانی نژاد زیادی بر آنها فرمان رانده اند
تحولات سه‌گانهٔ زبان ارمنی به تاریخ سیاست‌های ملی، تاریخ ادبیات و تاریخ سیاسی ملت ارمنی مربوط می‌شود.
ارامنه معتقدند که نقش زبان ارمنی در بقای فرهنگ و هویت ملی ارامنه بسیار بیشتر از یک زبان معمولی بوده است. از مسائلی که در این رابطه بوجود آمد اين است كه ارمنستان به دو قسمت شرقی و غربی و در نتیجه زبان ارمنی به دو شاخه با گویش ها و نگارش های شرقی و غربی تقسیم شد. این دو شاخه در اساس با یکدیگر مشابه اند ولی تفاوت در دستور زبان و مکالمه است.

با ابداع الفبای ارمنی در سال ۴۰۵ پس از میلاد و سپس برگردان انجیل به این زبان توسعه ادبیات ارمنی آغاز گشت. از نخستین آثار برجسته ادب ارمنی می‌توان به پهلوان نامه منظومی بنام داود ساسونی اشاره نمود. این حماسه، داستان پیکار یک پهلوان ارمنی با سلطه اعراب برای رهایی مردم ارمنستان است.خط ارمنی از چپ به راست نوشته می شود و حروف جدای از هم و در یک ردیف قرار می گیرند

در همین حین کتاب مقدس عهد عتیق و عهد جدید و دیگر متون دینی، دانشی و فلسفی به زبان ارمنی ترجمه شد و در پی این جنبش فرهنگی، سده پنجم زایشی به سده زرین فرهنگ ارمنی شهرت دارد